CVI Nedir?
CVI (Content Validity Index), bir ölçeğin veya veri toplama aracının tüm maddelerinin CVR değerlerinin ortalamasını alarak, bütün ölçeğin geçerliliğini değerlendiren bir göstergedir. Bireysel madde değerlendirmesinden (CVR) ölçek düzeyinde bir değerlendirmeye geçiş sağlar.
CVI, şu amaçlar için kullanılır:
- Hızlı ölçek düzeyinde geçerlilik özeti: Tüm maddelerin ortalama geçerliliğini tek bir sayıda sunar
- Farklı ölçekler arası karşılaştırma: Bir ölçeğin diğerine kıyasla geçerliliğini değerlendirir
- Anlaşılır sonuç sunumu: Teknik olmayan kişilere sonuçları açıklayabilir
- Geçerleme kararı: Ölçeğin uygulanabilir olup olmadığını belirlemek için hızlı bir karar noktası sağlar
- Araştırma raporlaması: Akademik yayınlarda ölçek geçerliliğini belgelemek için
CVI Formülü
CVI = Tüm CVR değerlerinin toplamı / Madde sayısı
Matematiksel gösterim:
CVI = (CVR₁ + CVR₂ + CVR₃ + ... + CVRₙ) / n
Burada:
- CVR₁, CVR₂, ..., CVRₙ: Her bir maddenin İçerik Geçerliliği Oranı
- n: Ölçekteki toplam madde sayısı
CVI Nasıl Hesaplanır? (Adım Adım)
1Her madde için CVR hesaplayın (CVR formülünü kullanarak uzmanların verdikleri puanlardan)
2Tüm CVR değerlerini toplayın
3Toplam madde sayısına bölün
4Sonucu uzman sayısına göre eşikle karşılaştırın
Örnek 1: Basit Hesaplama (5 Madde)
Madde 1: CVR = 0.99
Madde 2: CVR = 0.80
Madde 3: CVR = 0.62
Madde 4: CVR = 0.75
Madde 5: CVR = 0.90
Hesaplama:
CVI = (0.99 + 0.80 + 0.62 + 0.75 + 0.90) / 5
CVI = 4.06 / 5
CVI = 0.812
Sonuç: Bu ölçek için CVI = 0.812 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, 6-8 uzman için eşik olan 0.83'ten biraz düşüktür.
Örnek 2: Daha Büyük Ölçek (10 Madde)
Madde 1-5: 0.95, 0.92, 0.88, 0.85, 0.80
Madde 6-10: 0.78, 0.75, 0.70, 0.68, 0.65
Hesaplama:
Toplam CVR = 0.95 + 0.92 + 0.88 + 0.85 + 0.80 + 0.78 + 0.75 + 0.70 + 0.68 + 0.65
Toplam CVR = 8.16
CVI = 8.16 / 10
CVI = 0.816
Sonuç: 9+ uzman için bu ölçek geçerlidir (eşik 0.78).
Kabul Edilebilir CVI Eşikleri
CVI'nin kabul edilebilir olup olmadığı, uzman sayısına göre değişir. Uzman sayısı az olduğunda, her uzmanın görüşü daha ağırlıklı olduğu için daha yüksek bir eşik gereklidir:
| Uzman Sayısı | Kabul Edilebilir CVI | Kaynak | Yorum |
|---|---|---|---|
| 2 | ≥ 0.80 | Davis (1992) | En az uygulanabilir. Her uzmanın görüşü kritik. |
| 3-5 | 1.0 | Polit & Beck (2006) | Tam uyum gerekli. Tek bir olumsuz oy başarısızlık. |
| 6-8 | ≥ 0.83 | Lynn (1986) | İyi geçerlilik. İstatistiksel fikir birliği sağlanmış. |
| 9+ | ≥ 0.78 | Lynn (1986) | Kabul edilebilir geçerlilik. Geniş panelle daha gevşek kriter. |
Neden Eşikler Değişir?
Temel İlke: Uzman sayısı az olduğunda, her uzmanın görüşü daha önemlidir ve bu nedenle daha yüksek bir uyum beklenir.
- 2-5 uzman: Küçük panellerde her karar önemlidir. Örneğin 3 uzmanla, bir madde 2 uzman tarafından onaylandıysa (CVR = 0.33), bu henüz yeterli değildir. Tam uyum (CVR = 1.0) gereklidir.
- 6-8 uzman: Orta ölçekli panel. Gaz oranı biraz daha gevşetilir. Eşik 0.83 olur, bu da ~5 uzmanın uyumunu gerektirir.
- 9+ uzman: Büyük panel. İstatistiksel güç artmıştır. Eşik 0.78'e düşer, çünkü daha fazla veriyle fikir birliğine daha kolay ulaşılabilir.
Eşik Seçiminin Mantığı
Eşikler, belirli bir üstünlük seviyesi (confidence level) sağlamak için tasarlanmıştır. Örneğin:
- 3 uzman, CVI = 1.0: Tüm üç uzman her maddeyi onayladı (şansa bağlı değil)
- 6 uzman, CVI = 0.83: Ortalama 5 uzman her maddeyi onayladı (1 uzman reddedebilir)
- 10 uzman, CVI = 0.78: Ortalama 7.8 uzman her maddeyi onayladı (2 uzman reddedebilir)
CVI'nin Yorumlanması
✓ CVI ≥ Eşik
Ölçek geçerlidir ve uygulamaya hazırdır. Sonraki adımlar (güvenirlik analizi, pilot test, faktör analizi) için devam edilebilir.
✗ CVI < Eşik
Ölçek geçersizdir. Maddelerin revize edilmesi veya çıkarılması gerekir. Uzman paneline geri dönülmesi önerilir.
CVI'nin Sınırlamaları ve Modern Alternatifler
CVI'nin Neden Eleştirilir?
1. Bilgi Kaybı (Averaging Masking):
CVI = (1.0 + 1.0 + 1.0 + 1.0 + 0.20) / 5 = 0.84
Bu CVI (0.84) yeterli görünüyor, ama 5. madde ciddi bir sorundur! CVI ortalama aldığı için bu sorunu gizler.
2. Bireysel Madde Detayları Eksik: Hangi maddelerin düşük puan aldığını görmez.
3. Uzman Tutarsızlığını Göz Ardı Eder: Farklı uzman desenleri aynı CVI'ye yol açabilir.
4. Düşük Uzman Sayısında Sorunlu: 3-5 uzmanla CVI = 1.0 koşulu çok katıdır ve pratik olarak uygulanması zordur.
Modern Alternatifler
- S-CVI/Ave (Ölçek-Düzey CVI, Ortalama): I-CVI değerlerinin ortalaması. CVR'nin tersine, her maddenin geçerliliğini bireysel olarak değerlendirir. Eşik ≥ 0.90
- S-CVI/UA (Universal Agreement): Tüm uzmanların uyum sağladığı maddelerin yüzdesi. Daha katı bir kriter.
- Kappa İstatistiği: Uzmanlar arasındaki uyumu ölçer (şansa bağlı uyumun ötesinde)
CVI vs S-CVI/Ave Karşılaştırması
| Metrik | Formülü | Yorumu | Eşik | Modern Kullanım |
|---|---|---|---|---|
| CVI | CVR değerlerinin ortalaması | Ölçek geçerliliği (yaklaşık) | 0.78-1.0 | Tarihi referans/karşılaştırma |
| S-CVI/Ave | I-CVI değerlerinin ortalaması | Ölçek geçerliliği (hassas) | ≥ 0.90 | Şimdiki standart (önerilen) |
| S-CVI/UA | % maddeler tüm uzmanların onayında | Tam uyum yüzdesi | ≥ 0.80 | Ek doğrulama |
Pratik Yorumlama Rehberi
Senaryo 1: CVI = 0.90
✓ Mükemmel Durum
Ölçeğiniz mükemmel içerik geçerliliğine sahiptir. Sonraki aşamaya (pilot test, güvenirlik analizi, faktör analizi) güvenle geçin.
Yapılacak: Ölçeği uygulamaya hazırlayın. Çeviri geçerlilik (varsa) düşünün.
Senaryo 2: CVI = 0.78-0.89
Ölçeğiniz kabul edilebilir geçerliliğe sahiptir, ancak iyileştirme odaklı revizyon yapılabilir.
Yapılacak:
- CVR < 0.60 olan maddeleri tanımlayın
- Bu maddeleri uzmanlarla gözden geçirin ve revize edin
- Opsiyonel: İkinci bir uzman paneli ile yeniden değerlendirin
Senaryo 3: CVI < 0.78
✗ Yetersiz Geçerlilik
Ölçeğiniz geçerli değildir. Sonraki aşamaya ilerlememelisiniz.
Yapılacak:
- Her maddenin CVR değerini inceleyin
- CVR < 0.50 olan maddeleri silin
- Kalan maddeleri revize edin (dilbilgisi, anlaşılırlık, kapsam)
- Yeni bir uzman paneli ile baştan başlayın
Pratik Uygulama Örneği: Likert Ölçeğinde CVI
Diyelim ki Yaşlılar için Teknoloji Benimseme Ölçeği geliştiriyorsunuz (6 madde, 5'li Likert):
7 uzman: 7 onay → CVR = (7-3.5)/3.5 = 1.0
Madde 2: "Smartphoneler hayatımı iyileştirir."
7 uzman: 6 onay, 1 reddedildi → CVR = (6-3.5)/3.5 = 0.71
Madde 3: "Bilgisayarlar çok karmaşıktır."
7 uzman: 7 onay → CVR = 1.0
Madde 4: "İnternet güvenliği endişe verici."
7 uzman: 5 onay, 2 reddedildi → CVR = (5-3.5)/3.5 = 0.43
Madde 5: "Sosyal medya faydalı bir araçtır."
7 uzman: 6 onay, 1 reddedildi → CVR = 0.71
Madde 6: "Mobil ödeme sistemleri güvendir."
7 uzman: 7 onay → CVR = 1.0
CVI Hesaplaması:
CVI = (1.0 + 0.71 + 1.0 + 0.43 + 0.71 + 1.0) / 6
CVI = 4.85 / 6 = 0.808
Sonuç: 7 uzmanla eşik 0.78'dir. CVI = 0.808 > 0.78 → Geçerlidir!
İyileştirme: Madde 4 (CVR = 0.43) revize edilebilir.
CVI Hesaplama İçin İpuçları
- Doğru CVR Hesaplayın: CVI, CVR kadar doğru olabilir. Her CVR'yi dikkatle hesapla.
- Uzman Sayısını Önceden Bildir: Eşiği belirlemek için kaç uzman olacağını projeye başlamadan önceden belirle.
- Sadece Geçerli CVR'leri Ekle: Bazen CVR < 0'ı (olumsuz geçerlilik) hariç tutanlar olsa da, genellikle tümü dahil edilir.
- S-CVI/Ave ile Karşılaştır: İmkânsa S-CVI/Ave'yi de hesapla ve raporla.
- Madde Düzeyinde Analiz Yap: CVI'ye ek olarak, her maddenin CVR'sine bakarak zayıf noktaları tanımla.
Sık Sorulan Sorular
S: CVI kullanmalı mıyım yoksa S-CVI/Ave mi?
C: Her ikisini de raporla. Eski araştırmalarla karşılaştırılabilirlik için CVI, ayrıntılı analiz için S-CVI/Ave.
S: CVI = 1.0 elde etmek mümkün mü?
C: Evet, tüm maddelerde CVR = 1.0 olduğunda (tüm uzmanlar uyum sağladığında) mümkündür. Ancak 3-5 uzmanla bu oldukça katı bir koşuldur.
S: CVI < 0.60 olan bir maddeyi silmeliyim?
C: Evet. CVR < 0.60 olan maddelerin geçerliliği sorgulanır. Revizyon veya çıkarılması önerilir.
S: Neden bazı kaynaklar farklı eşikler öneriri?
C: Farklı alanlar (hemşirelik, eğitim, psikoloji) farklı standartlar benimseyebilir. En yaygın olanlar Davis, Lynn ve Polit & Beck'tir.
Kaynaklar
Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied Nursing Research, 5(4), 194-197.
Lynn, M. R. (1986). Determination and quantification of content validity. Nursing Research, 35(6), 382-385.
Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what's being reported? Research in Nursing & Health, 29(5), 489-497.
Polit, D. F., Beck, C. T., & Owen, S. V. (2007). Is the CVI an acceptable indicator of content validity? Appraisal and recommendations. Research in Nursing & Health, 30(4), 459-467.
Wilson, F. R., Pan, W., & Schumsky, D. A. (2012). Recalculation of the critical value for Lawshe's content validity ratio. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 45(3), 197-210.