I-CVI (Madde Düzeyinde İçerik Geçerliliği İndeksi) Nedir?

I-CVI Nedir?

I-CVI (Item-level Content Validity Index), uzman panelinin belirli bir madde hakkında ne kadar hemfikir olduğunu gösteren ve 0 ile 1 arasında değişen bir geçerliliğidir. Maddeyi "gerekli" veya "temel" olarak puanlayan uzmanların oranını temsil eder. Ölçek veya enstrüman geliştirme çalışmalarında, her bir maddenin (sorunun) içerik geçerliliğini değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir.

I-CVI, özellikle şu nedenlerden dolayı tercih edilir:

• Kolay yorumlama: 0 ile 1 arasında değişir ve doğrudan uzman anlaşmasının oranını gösterir
• Sezgisel anlaşılabilirlik: Yüzde (%) cinsinden düşünülebilir (örneğin, 0.80 = %80 uzman anlaşması)
• İyi geliştirilmiş kriterler: Lynn (1986) ve Polit & Beck (2006) tarafından önerilen kabul edilebilir eşikler vardır
• Esneklik: Küçük panellerden (1-2 uzman) büyük panellere (20+ uzman) kadar çalışır
• Madde bazlı değerlendirme: Her maddenin kendi geçerliliğini bağımsız olarak değerlendirebilirsiniz

Ölçek Geliştirmede I-CVI'nin Yeri ve Amacı

Yeni bir ölçek veya anketi geliştirirken, temel adımlardan biri içerik geçerliliğini sağlamaktır. İçerik geçerliliği, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı tam ve uygun şekilde temsil edip etmediğini gösterir.

Bu süreçte I-CVI'nin rolleri:

• Madde filtreleme: Düşük puan alan maddeleri tanımlamak ve revizyona tabi tutmak
• Uzman fikir birliğini ölçmek: Maddeyi değerlendirmiş uzmanların ne kadarı aynı fikirdedir?
• Nitel feedback ile birlikte kullanmak: Genellikle uzmanlar puanlama ile birlikte yazılı yorumlar yaparlar
• Ölçeği daraltmak: Yüksek I-CVI değerine sahip maddeler tutulur, düşük olanlar çıkarılır veya iyileştirilir
• İstatistiksel raporlamada: Yayınlanan araştırmada içerik geçerliliğinin kanıtı olarak kullanılır

I-CVI Formülü ve Temel Hesaplama

Formül Açıklaması

Payda (Üst kısım): Bir maddeyi "temel", "gerekli" veya "uygun" olarak değerlendiren uzmanların sayısı. Uzmanlar tipik olarak 3-4 kategorili bir skala kullanırlar:

• 1 = Gerekli / Temel (This is what we count)
• 2 = Faydalı fakat gerekli değil
• 3 = Gerekli değil / İlişkisiz

Payda (Alt kısım): Maddeyi değerlendirmiş tüm uzmanların toplam sayısı. Hesaplamada hiçbir uzman dışlanmaz.

Sonuç (0 ile 1 arasında): Madde için uzman anlaşmasının oranı. Örneğin:

• I-CVI = 1.0 → %100 (tüm uzmanlar "gerekli" dedi)
• I-CVI = 0.80 → %80 (uzmanların %80'i "gerekli" dedi)
• I-CVI = 0.50 → %50 (uzmanların yarısı "gerekli" dedi)
• I-CVI = 0.0 → %0 (hiç kimse "gerekli" demedive)

Kabul Edilebilir I-CVI Eşikleri (Lynn ve Polit & Beck)

I-CVI'nin kabul edilebilir olup olmadığı, başvurulan kaynağa ve uzman panel boyutuna bağlıdır. En yaygın kabul gören eşikler Lynn (1986) ve Polit & Beck (2006) tarafından önerilen standartlardır:

Bu Eşikler Neden Bu Değerlerde?

1-2 uzman ile I-CVI = 1.0 gerekliliği: Panel çok küçük olduğundan, tam anlaşma gereklidir. Bir uzman "gerekli değil" derse, %50 anlaşma elde edersiniz, bu çok düşüktür.

3+ uzman ile I-CVI ≥ 0.78 eşiği: Araştırmalar gösteriyor ki, uzmanların %78'i bir maddeyi "gerekli" olarak değerlendirdiyse, bu madde ilerleyen psikometrik testlerde (pilot, faktör analizi, vb.) başarıyla doğrulanma olasılığı yüksektir. Bu eşik istatistiksel anlamlılık ve pratik geçerliliğin dengeli bir noktasıdır.

0.70-0.78 gri alan: Bu aralıkta maddeler hemen çıkarılmaz. Genellikle uzmanlardan alınan yazılı geri bildirimleri dikkate alarak madde iyileştirilir ve gerekirse ikinci tur değerlendirmeye sunulur.

Detaylı Örnek Hesaplamalar

Örnek 1: Hemşirelik Yetkinlik Ölçeği (5 Uzman)

Örnek 2: Psikolojik Stres Ölçeği (6 Uzman)

Örnek 3: Öğrenme Stileri Anketi (8 Uzman)

Örnek 4: Sosyal Beceri Ölçeği (10 Uzman)

I-CVI ile CVR'nin Karşılaştırması

I-CVI Kullanılması Gereken Durumlar

I-CVI'yi tercih etmelisiniz:

• Yeni ölçek geliştiriyorsanız: Ölçeğin ilk içerik geçerliliğini test etmek için
• Mevcut ölçeği diğer dile çeviriyorsanız: Tercümelerin içerik geçerliliğini doğrulamak için
• Spesifik popülasyona uyarlanmış ölçek yapıyorsanız: (ör. yaşlı popülasyonuna uyarlanmış hastalık tarama aracı)
• Küçük uzman paneli ile çalışıyorsanız: (1-5 uzman)
• Sonuçları net ve anlaşılır raporlamak istiyorsanız: (halk, klinik karar verenler)
• Hızlı döngüsel iyileştirme yapıyorsanız: (bir tur değerlendirme, sonra revizyonlar, tekrar değerlendirme)

Sık Yapılan Hatalar ve Kaçınılması Gereken Durumlar

I-CVI hesaplanırken dikkat etmeli aşağıdaki hatalardan kaçınmalısınız:

• Eşik değerini uzman sayısına göre ayarlamamak: 1-2 uzman ile 0.78 eşiğini kullanmayın; 1.0 kullanın. 3+ uzman için 0.78 eşiğini kullanın.
• Puan skalasını karıştırmak: Tüm uzmanların aynı skalayı kullanmasını sağlayın. Örneğin, bazıları 3-noktalı (gerekli/faydalı/gereksiz), bazıları 4-noktalı (tamamen katılıyorum/katılıyorum/katılmıyorum/tamamen katılmıyorum) kullanırlarsa sonuçlar çarpılır.
• "Faydalı" puanını "Gerekli" olarak saymak: Sadece "Gerekli" veya "Temel" puanları sayın. "Faydalı ama gerekli değil" puanlarını değil.
• Çok küçük uzman paneli kullanmak: Minimum 3-5 uzman olmaz ise sonuçlar güvenilir olmayabilir. En iyi uygulamaya göre 5-20 uzman idealdir.
• Eksik puanlamayı yok sayarak hesaplamak: Bir uzman bir maddeyi puanlamadıysa, onu hesaplamaya dahil etmeyin. Örneğin, 10 uzman tarafından çağrıldıysanız fakat 8'i puan verdiyse, 8'i payda olarak kullanın.
• Yalnızca I-CVI'ye bakıp uzman geri bildirilerini göz ardı etmek: Sayısal değer önemliyse de, uzmanların yazılı açıklamaları madde iyileştirmesi için çok değerlidir.
• Bir maddenin geri dönüşü olmayacak kadar düşük I-CVI değerini yükseltmeye çalışmak: 0.50 gibi çok düşük puanlarsa, maddeyi revizyondan çıkarıp yeniden tasarlamak daha iyi olabilir.

I-CVI'yi İyileştirme Stratejileri

Düşük I-CVI değerine sahip maddeleriniz varsa, aşağıdaki stratejiler yardımcı olabilir:

• Uzman geri bildirilerini incelemek: Uzmanlar neden "gerekli değil" dediler? Yazılı yorumlar genellikle kesin ipuçları verir (örn. "madde çok karmaşık", "çok uzun", "belirsiz").
• Madde açıklığını artırmak: Dil basitleştirin, teknik terimler azaltın, örnekler ekleyin.
• Madde uzunluğunu düşünmek: Çok uzun maddeler öğrenenleri yorabilir ve cevap oranını azaltabilir.
• Hedef popülasyonun dilini kullanmak: Ölçek üniversite öğrencilerine yönelik ise, akademik dil; okul öncesi eğitimcilerine yönelik ise daha basit dil kullanın.
• Madde yapısını değiştirmek: Çoktan seçmeli mi, 5-noktalı Likert mi, evet/hayır mı olmalı? Uzmanlar yapı sorununa işaret edebilir.
• İkinci tur değerlendirme yapmak: Revize edilen maddeleri (0.70-0.78 aralığında) yeniden değerlendirtmek yaygın ve önerilen bir uygulamadır.

İstatistiksel Perspektif: Neden Tam 0.78?

I-CVI eşiğinin 3 veya daha fazla uzman için 0.78 olması, istatistiksel bir temele dayanır. Polit & Beck'in orijinal çalışmalarında, bu değer binom dağılımı kullanılarak hesaplanmıştır. Yani:

• Tamamen tesadüfi puanlama (örneğin yazı-tura çevirme) olsa bile, %78 anlaşma elde etmenin p < 0.05 ihtimali nedir?
• Araştırma gösteriyor ki 3+ uzman ile 0.78, bu anlamlılık düzeyini sağlıyor.
• Bu, maddenin raslantısal olarak değil, gerçek uzman fikri birliğinden ortaya çıktığını gösterir.

Basit deyişle: I-CVI ≥ 0.78, uzmanların maddeyi "gerekli" olarak değerlendirmelerinin raslantı olmadığını (istatistiksel olarak anlamlı) gösterir.

Kaynaklar

Lynn, M. R. (1986). Determination and quantification of content validity. Nursing Research, 35(6), 382-385.

Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what's being reported? Research in Nursing & Health, 29(5), 489-497.

Polit, D. F., Beck, C. T., & Owen, S. V. (2007). Is the CVI an acceptable indicator of content validity? Appraisal and recommendations. Research in Nursing & Health, 30(4), 459-467.

Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575.